روشندلانی که دست بر زبری کتاب می کشند و به روشنی می خوانند بی کتاب مانده اند. از سویی زبری و نوشته های کتاب بریل پس از یک سال استفاده از بین رفته و صاف می شود و دیگر استفاده مجدد از کتاب های مستهلک ناممکن می گردد و داشتن کتاب آرزویی طلایی برای روشندلان می شود.
مدیرکتابخانه نابینایان تبریز، با تایید این مطلب می گوید: کمبود یا نبود امکانات ساختاری برای چاپ کتابهای بریل اولین مشکل در خصوص این کتابهاست.
روح ا... ساعی با اشاره به اینکه تنها مرکز چاپ فعال کتاب بریل در کشور به بخش خصوصی واگذار شده است می گوید: مراکزی نظیر کتابخانه مرکزی تبریز و سایر کتابخانه های ویژه نابینایان نیز با توجه به امکانات ضعیف خود، فراتر از چاپ جزوه ها یا کتابهای کم حجم حوزه کودک ونوجوان نمی توانند فعالیت کنند.
به گفته این کارشناس ارشد جامعه شناسی، زیرساختهای لازم برای چاپ کتاب بریل در کشور فراهم نشده است،در حالی که باید حداقل در کلانشهرهای کشور این زیرساختها فراهم شود تا بتوان با همکاری انتشارات مختلف فایلهای تکست آنها را گرفته و به کتابهای بریل تبدیل کرد.
وی هزینه بربودن چاپ کتابهای بریل را یکی دیگر از مشکلات پیش روی چاپ این کتابها عنوان می کند ومی گوید : جلد بینایی «دیکشنری آریان پور» در یک جلد موجود است اما اگر بخواهد به بریل تبدیل شود، حدود 36 جلد می شود ، یا به عنوان مثال « قرآن کریم » اگر به بریل تبدیل شود، با ترجمه حدود 11 جلد می شود که علاوه براینکه حجم آن بالاست، نوع کاغذ آن نیز متفاوت می باشد و این موضوع موجب افزایش هزینه می شود.
اما با توجه به اینکه خواندن کتاب توسط خود فرد لذت بخش تر از گوش دادن به آن است، بسیاری از نابینایان تمایل دارند بریل را مطالعه کنند،اما کمبودها این اجازه را نمی دهد، زیرا تاکنون تنها سه هزار عنوان کتاب بریل در کشور به چاپ رسیده است، البته این محدودیت تنها شامل کتاب بریل نمی شود، بلکه کتاب گویا هم در سطح کشور محدود است، به گونه ای که مجموع کتابهای گویای کشور نیز به هفت هزارعنوان نمی رسد.

کم لطفی وزارت ارشاد
ساعی ادامه می دهد: تعداد عناوین کتابهای گویا نیز برای نابینایان بسیار محدود است، زیرا نابینایانی که در رشته های مختلف دانشگاهی مشغول تحصیل اند، نیازمند انجام مطالعات تحقیقی و تامین نیازهای اطلاعاتی می باشند، اما متأسفانه دراغلب موارد اصلاً کتابی موجود نیست یا اگر هم باشد در دسترس نیست.
به گفته وی، ترویج چاپ کتابهای بریل وتوسعه منابع مطالعاتی ویژه نابینایان نیازمند عزم جدی است که باید وزارت ارشاد به این مسأله وارد شود.
وی در پاسخ به این پرسش که وزارت ارشاد اسلامی به عنوان متولی کتاب چه اقداماتی برای نابینایان انجام داده است می گوید : گرچه متولیمعلولان، بهزیستی است اما نشر کتاب در حوزه اختیارات وزارت ارشاد است وانتظار می رود به نیازهای جامعه نابینایان که بیشترین آمار معلولیت کشور را به خود اختصاص داده اند توجه شود .
وی می گوید: تاکنون وزارت ارشاد هیچ چاپخانه ای برای چاپ کتابهای بریل و هیچ سایتی برای تولید کتاب گویا در کشور راه اندازی نکرده است .
این کتابدار نمونه کشور در سال 89 ادامه می دهد: نابینایان با محدودیتهای فراوان توانمندیهای خود را در زمینه های مختلف علمی نشان داده اند وانتظار دارند جامعه از آنان حمایت کند.

محرومیتهای تحمیلی فرهنگی

ساعی می گوید: ما نیزبه عنوان شهروندان این جامعه حق داریم از تمام امکانات اجتماعی بهره مند باشیم ، بنابراین لازم است وزارت ارشاد نیز اقدامات لازم را برای چاپ ونشر کتابهای بریل وهمچنین راه اندازی سایتهای ویژه نابینایان پیگیری و به سرانجام رساند.گرچه در ایران آمار دقیقی از تعداد مبتلایان به اختلالات بینایی ونابینایی وجود ندارد اما براساس آمار سازمان بهداشت جهانی، 120 هزار نفر نابینای مطلق و بین 450 تا 500 هزار نفر کم بینا در کشور زندگی می کنند. به طور حتم این آمار قابل توجه وظیفه خطیر تک تک مسؤولان کشور را در برابرقشر مذکور یادآور می شود وانتظار به جایی است که مسؤولان، تسهیلات اجتماعی،رفاهی وفرهنگی مناسب را برای آنان که بخشی از شهروندان جامعه هستند، فراهم کنند تا ناچار نباشند برای صرف اوقات فراغت خود به جای مطالعه مفید به نداشته هایی که به آنان تحمیل می شود بیندیشند.

چاپ ونشر کتابهای بریل در گرو همکاری ناشران

مدیرعامل مؤسسه خیریه و نیکوکاری ریحانه (نابینایان رودکی) نیز با تایید کمبود عناوین کتابهای بریل می گوید: همکاری ناشران کشور با مرکز رودکی نقش موثری درتوسعه چاپ ونشر کتاب بریل دارد ، زیرا ما کتابهایی را می توانیم به خط بریل برگردانیم که فایل حروفچینی شده آنها را در محیط «ورد» یا «زرنگار» داشته باشیم، بدین ترتیب اگر ناشران فایلهای خود را دراختیار ما قرار دهند، چاپ ونشر کتابهای بریل توسعه خواهد یافت.محمد خوانین زاده با اشاره به اینکه در حال حاضر ناشران محدودی با این مرکز همکاری دارند اظهار می دارد: در سال 89 بیش از 850 جلد کتاب بریل در این مرکز به چاپ رسیده وحدود 7250 ساعت کتاب گویا تولید شده است. بنابراین،نه تنها تولید کتاب بریل در سطح کشورکاهش نیافته، بلکه رو به افزایش است،اما از آنجا که ناشران فایل کتابهای مرجع را در اختیار مرکز قرار نمی دهند، محتوای کتابهای بریل موجود به سمت کتابهای عمومی سوق پیدا کرده، به همین دلیل در زمینه کتابهای تخصصی کمبود اساسی احساس می شود.این مسوول می افزاید:از آنجا که ناشرانی که فایلهای خود را در اختیار مرکز قرار می دهند نیز در برخی زمینه ها از جمله فایلهای کتب مرجع، دیکشنری ها، لغت نامه ها، کتابهای دایرة المعارف، زبانهای انگلیسی و فرانسه محدودیتهای زیادی قائل می شوند، به همین دلیل همواره مرکز رودکی با داشتن بیش از 5هزار عضو از سراسر کشور (که بیش از 65 درصد آنان از سایر استانهای کشور هستند ) در این زمینه ها با مشکل مواجه است .

راهکار تشویقی یا الزامی

به گفته خوانین زاده اگر قانونی به تصویب مجلس شورای اسلامی یا وزارت ارشاد برسد که ناشران را تشویق یا ملزم سازد، نسخه ای از فایلهای حروفچینی شده کتابهای خود را در اختیار «مرکز رودکی» قرار دهند، مشکل کمبود کتابهای تخصصی به خط بریل نیز برطرف خواهد شد.
وی در خصوص در اختیار گذاشتن کتابهای بریل برای مخاطبان می گوید: بنا به تقاضاهایی که از مراکز بهزیستی استانها ،نهاد کتابخانه های عمومی یا انجمن ها، کانونها و مؤسساتی که از سراسر کشوربه مرکز مذکور می رسد ،کتابهای مورد تقاضا به ترتیب نوبت چاپ وارسال می شود .
وی یادآور می شود: کتاب بریل و کتاب گویا به هیچ وجه نمی توانند جایگزین هم شوند، زیرا این دو مکمل یکدیگرند و در هیچ شرایطی نمی توان هیچ یک از این دو را حذف کرد.

توزیع نامناسب
معاون تولید وانتشارات کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان کشورنیز مهمترین مشکل چاپ کتابهای بریل را توزیع نامناسب آنهاعنوان می کند ومی گوید : کتابهای بریل را نمی توان در تیراژ بالا منتشر کرد، چون مراکز فروش این کتابها در کشور محدود است وازسوی دیگر کتابخانه های ویژه نابینایان نیز آنها را به شکل مناسبی خریداری نمی کنند، به گونه ای که در برخی مواقع کتابهای بسیار خوبی به خط بریل منتشر می شود اما به دلیل توزیع نامناسب مدتها در انبارها باقی می ماند.
حمیدرضا شاه آبادی، در خصوص میزان استفاده از کتابهای بریل طی سالهای اخیر می گوید :به تازگی کاربرد فایلهای صوتی رواج بیشتری پیدا کرده، چون امکان استفاده آنها از طریق اینترنت نیز فراهم وموجب شده ،امکان استفاده از کتابهای بریل کاهش یابد،که این امربه طور غیرمستقیم محدودیت بازار کتاب بریل را رقم زده است.
با این حال، وی معتقد است ویژگیهای خاصی در کتاب کاغذی بریل وجود دارد که سایر رسانه ها نمی توانند جای آن را پر کنند. وی می گوید: حتی اگر به دلایلی میزان استفاده از آنها دچار افت و خیزشود، باید کوشید چاپ ونشر این کتابها توسعه یابد، زیرا اگر سی دی های صوتی جایگزین کتابهای بریل شود ، به مرور زمان از اهمیت مهارت خواندن ونوشتن که یکی از مهارتهای اساسی نابینایان در زندگی آنان است کاسته می شود.
به گفته شاه آبادی، کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان در حد بضاعت خود می کوشد کتابهای بریل را در زمینه های گوناگون و موضوعات متنوع منتشر کند، چون معتقد است نابینایان نیازها و سلایق متعددی دارند،که باید در حد امکان تامین شود.اما متاسفانه تلاشی که طی سالهای اخیربرای انتشار کتابهای بریل شروع شده است، از طریق نهادهای متولی توزیع کتاب نابینایان نادیده گرفته شده واین قشر را با مشکل مواجه ساخته است.

انباشت یا کمبود کتاب بریل !

وی معتقد است: اگرمسوولان با کانون درزمینه توزیع مناسب کتابهای بریل همکاری کنند، بخشی از کمبود این کتابها برطرف خواهد شد، زیرا سالانه بین 10 تا 20 جلد کتاب در تیراژحداقل 500 نسخه توسط این کانون با قیمتهای مناسب تر از کتابهای بریل تک نسخه ای منتشر می شود ،اما متولیان امر آنها را برای کتابخانه ها خریداری نمی کنند و این مسأله به انباشت کتاب در انبارها وکمبود آن در جامعه منجر می شود.